بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر گرایش مردم به مصرف محصولات غذایی محلی و غیر صنعتی  (مطالعه موردی شهر سبزوار)
مهرداد زیدی
شاید برای شما نیز پیش آمده باشد و یا شنیده باشید که مصرف‌کنندگان مواد غذایی از مغازه‌داران و یا فروشندگان مواد غذایی، درخواست ماست محلی، رُب گوجه محلی، آب‌لیمو و یا گوشت محلی را داشته‌باشند. امروزه ما شاهد این موضوع هستیم که مردم از مصرف محصولات تولیدشده کارخانه‌ای ـ که در سطح بازار به فراوانی نیز یافت می‌شوند ـ پرهیز می‌کنند و به‌جای آن گرایش به سمت مصرف کالاهای محلی و غیر صنعتی دارند. به‌عنوان‌مثال به‌جای خرید رُب گوجه تولیدشده در کارخانه یا آب‌لیمو صنعتی، خودشان گوجه و لیمو می‌خرند و در منزل رُب گوجه یا آب‌لیمو تهیه می‌کنند و یا این محصولات را از طریق کسی که آشنا است تهیه می‌کنند. این موضوع به‌ویژه در مورد مواد غذایی که مصرف روزانه خانوار هست است بیشتر صدق می‌کند، چون‌که مصرف مواد غذایی مستقیماً با سلامت افراد و خانواده‌ها در ارتباط است.
در سال ۱۳۹۷ طی انجام یک پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته پژوهش علوم اجتماعی توسط دانشجویان گروه علوم اجتماعی دانشگاه حکیم سبزواری، رابطه عوامل اجتماعی و اقتصادی متعددی با گرایش مردم شهر سبزوار (383 نفر) به مصرف محصولات محلی (غیر صنعتی) موردسنجش و تحلیل قرار گرفت. یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که:
درمجموع 40 درصد سبزواری‌ها از محصولات غذایی محلی استفاده می‌کنند. در میان محصولات غذایی تهیه‌شده به‌صورت محلی، بیشترین درصد مصرف مربوط به لبنیات و فرآورده‌های لبنی با حدود 53 درصد، انواع گوشت محلی (سفید و قرمز) 30 درصد و آرد روغن‌های محلی و فرآورده‌های آن‌ها 17 درصد است.
ازنظر مردم سبزوار مهم‌ترین علت گرایش آن‌ها به مصرف محصولات غذایی محلی به‌جای محصولات غذایی صنعتی، بی‌اعتمادی به مسئولان و صاحبان صنایع تولیدی صنعتی، بازرسان و نظارت‌کنندگان فرآیند تولید در این صنایع و همچنین نهادهای نظارتی مانند سازمان بهداشت، سازمان استاندارد کالا، دادگستری، نیروی انتظامی و سازمان تعزیرات حکومتی است که همگی مرتبط با تولید و توزیع مواد غذایی هستند. این میزان بی‌اعتمادی و تأثیرگذاری برابر با ۲۸۹/۰- درصد (منفی) بوده است که بیشترین تأثیر را بر گرایش مردم به مصرف محصولات غذایی محلی و عدم مصرف مواد غذایی صنعتی دارد.
در این میان کسانی که بیشتر تلویزیون نگاه می‌کنند گرایش بیشتری به مصرف مواد غذایی محلی داشته‌اند تا مواد صنعتی که تلویزیون تبلیغ می‌کند، دلیل آن می‌تواند ناشی از تبلیغاتی باشد که مردم آن را با واقعیت موجود در کالاهای صنعتی متضاد می‌بینند یعنی کالایی را که تلویزیون بارنگ و لعاب خاصی تبلیغ می‌کند با آن چیزی که مردم در واقعیت مصرف می‌کنند ازلحاظ حجم و کیفیت کاملاً متفاوت است.
زنان نسبت به مردان بیشتر مواد غذایی محلی مصرف می‌کنند و دلایل آن این است که زنان بیشتر از مردان به خرید مواد غذایی منزل می‌پردازند؛ پس زنان در قبال سلامتی اعضای خانوار مسئولیت بیشتری دارند و به همین جهت از مواد غذایی سالم و غیر صنعتی بیشتر استفاده می‌کنند.
افراد متأهل نسبت به مجردها تمایل بیشتری به مصرف مواد غذایی محلی دارند که می‌تواند به خاطر این باشد که متأهلین سرپرست خانوار هستند و دارای مسئولیت فراوان در قبال حفظ سلامتی افراد تحت تکفل به‌خصوص افراد خردسال و کهن‌سال است.
کسانی که سطح سواد بالاتری نسبت به بقیه دارند تمایل بیشتری نیز به مصرف مواد غذایی محلی دارند تا صنعتی، دلیل این موضع این است که افراد باسوادتر با توجه به اطلاعاتی که از نوع و تأثیر مواد افزودنی صنعتی موجود در کالاهای صنعتی دارند کمتر از این تولیدات استفاده می‌کنند و بیشتر از مواد غذایی محلی استفاده می‌کنند.
سرمایه فرهنگی نیز ازجمله عوامل تأثیرگذار و جهت دهنده به نوع مصرف مردم سبزوار است. این سرمایه شامل انواع مطالعه (رمان، فلسفه، تاریخ، روزنامه و…)، دیدوبازدیدهای فرهنگی و تفریحی (موزه، اماکن مذهبی، گالری هنری و …) است. افرادی که از این حیث (مطالعه، سفر، بازدید فرهنگی و…) در جایگاه بالاتری قرار دارند نسبت به کسانی که این اعمال را کمتر انجام می‌دهند تمایل بیشتری به مصرف مواد غذایی محلی داشته‌اند و چون‌که اکثر این افراد در بین طبقات بالای جامعه هستند پس اهمیت بیشتری برای سلامتی خود قائل هستند و از مواد غذایی ارگانیک و سالم محلی بیشتر استفاده می‌کنند.